| داشته ها | |
|
|
|
خواننده
عزیز
وباآلاب ها و زُنگه هایی ازژرفای هستیش ِ
شنونده گان را به ناآشناترین گوشه های دنیای خیال می برد
این گنجینه ارزشناک غزل های واقف ِ تا پایان عمر با استاد بود همین جا باید یادآور شوم که آخرین غزلی که با آن دفتر آواز خوانی استاد جاودانه بسته شد نیز غزلی بود از واقف لاهوری ِ با این آغاز
استاد پس از یک چاشنی آوازخوانی دوساعته ِ
تفریح اعلان کرد دروقفه ِ شماری از شاگردان پیشر لغزیدند تا
صحبتش را روشنتر بشنوند استاد گاه می خنداند و گاهی به اندیشه وا می
داشت
چند بار باز خواند و بالای کلمهً سخت درنگ کرد سخت آرزو دارد ِ بسیار آواره دارد ونیز سخت آرزو دارد ِ آرزو سخت یعنی آرزو دارد که به سختی برآورده خواهد شد باز انگشتان استاد بالای پرده های هارمونیه دوید نرم نرم به آلاب پرداخت یکی از شاگردان صنف دوازده خواست نشان دهد که باراگ ها هم سر آشنایی دارد همین گونه بی تعارف و شوخی آمیز صدا کرد یک راگ همه نگاه ها به سوی او چر خیدند کدام راگ درباری دربای شب خوانده میشود استاد سخن خود را پی گرفت می خواستم یک گجری تودی بخوانم خوب حال که فرمایش هست درباری می خوانم درباری خواسته بهتر است ز گجری تودی نخواسته عبورخندهً همگانی ِ فضارا صمیمی تر ساخت یگان نکته بایک بار شنیدن در یاد می ماند ازآن شما راست بیتی که استاد با آن راگ در باری را آغازید
حاکمیت استاد بر گلو و پختگی نفسش هنگام تن زدن ها و
سرگم ها همه را حیران ساخته بود
دملي خپلواكۍ ورځ د بل له حاكميته څخه كركه او نفرت ، په ملى سركښى كى بې سارى شدت او دحريت د ساتلو د پاره د قربانى شهامت زموږ دهېواد د ټولو ولسونو په خټه كې اخښلى يو تاريخى خصلت دى . زموږ پر وطن كه متجاوز قدرتونه راځى يا اهريمنى طاقتونه ، كه سترې زلزلې پر راځى او كه غټ طوفانونه، كه خونړى انقلابونه پر راځى او كه درانه انفلاقونه، كه الحادى چپاونه پر راځى او كه اسلامى تاړاكونه خو په داسى ټولو حالاتو كى زموږ دولس دا جاودانى ترانه څوك نسى خاموشه كولاى چى : بندگى گر شرط باشدزندگى در كار نيست زموږ د مشتركو وياړونو ورځى په دې ارزى چى وئې نمانځو او جشنونه ئې ونيسو . دا كار د ملى روزنى يو مهم اصل گڼل كيږى . دغسې لوئې ورځى ، دهغو شانداره نمانځنى او دغه راز ټولنى چى دهيوادنى احساس په ايجاب د هرقوم ، د هرې طبقى او دهرى مفكورى وطنداران په يوه تالاركى سره راټولوى ، په خپله بالذات يوه ارزښتناكه اجتماعى او سياسى پديده ده چى د ملى يووالى بشپړه څرگندونه كوى . د خپلواكى ورځ چى په انگريزى ژبه كى ډيره وختى تسجيل سوى او تعريف سوى دهIndependence Day په نامه ئى بولى. دا د يوه هېواد هغه ورځ بلله كېږى چى ولس ئې په همدې ورځ د يوه بل بيگانه هېواد له دولتى حاكميته څخه خلاص سوى او دځان حكومتى واگى ئې په خپل لاس كې اخيستى وى . دغه شان حكومتى استقلال ، يا دولتى خپلواكى او يا ملى آزادى د ولسونو په ژوند كى يوه تشه احساساتى يا مجرده جذباتى خبره نه ده ، لكه ځينى شاعران چى ئې فكر كوى بلكى له سياسى اهميته ډكه يوه اجتماعى ــ اقتصادى پديده ده چى بايد دوطن هر وگړى ئې په ښېگڼه باندى وپوهيږى او په ساتنه يا پالنه كى ئې د قربانى او فداكارى تر حده پورى سر او مال ونه سپموى .همدا دليل دى چى دخپلواكى د جشن په مناسبت ، تر تفريحى ساتيريو علاوه ، هر هيواد تر وسه ، وسه زيار باسى چى د خپل مادى او معنوى انكشاف پرله پسى لاس ته راوړنى هر چاته وړاندى كړى او دا حقيقت په ښكاره ثبوت ته ورسوى چى دخپلواكۍ په دوران كى ئې رشتيا هم دژوند مادى او معنوى شتمنى تر پخوانى دوران زياتى سوى دى .
دا خبره له
شكه
وتلې ده چې د
افغان
ولس سياسي او دولتي استقلال د روانې پيړۍ په دوهمه لسيزه كې خو د خپلواكۍ د گټلو د پاره زموږ د خلگو ستره مبارزه له نړيوال اهميته سره يوه د پام وړ سياسي نقيصه درلوده او هغه دا چې د ملي روحيې يا وطني جذبې پرځاى د غزا او جهاد په مذهبي روحيه تبليغ كېدله. زموږ عام ولس د استقلال كال د غزا د كال په نامه ياداوه او امير امان الله خان يې د غازي په لقب نازاوه. په دې حساب يې زموږ ميهني عاطفه تر مذهبي عاطفې قربانوله ، زموږ خپل وياړ يې له موږ څخه بېگانه كاو ه او په هغه روحيه پورې يې تاړه چې موږ ته د غزا له عربي كلتوره څخه راغلې وه، په داسې حال كې چې هم هغه وخت او هم اوس لا زيات عربي هېوادونه د غزا او جهاد له اوږدې سابقې سره د غربي هېوادو تر سياسي او نظامي حمايې لاندې د لږ يا ډير تابعيت په شرايطو كې ژوند كوي. دا يوه حسابي خبره ده چې سياسي خپلواكي په اصل كې د اجتماعي او اقتصادي خپلواكۍ يوه اساسي وسيله ده. خو له بده مرغه زموږ پر ولس ډيره گرانه خپلواكي له ټوله سياسي او ملي قدسيته سره زموږ په اجتماعي او اقتصادي ساحو كې د كورنيو يا د باندنيو او يا دواړو عواملو له پلوه خپل تاريخي ثمر ته ونه رسيده. زموږ كه خوښه وي او كه نه مو وي خوښه، نن يا سبا زموږ د نوې زمانې نسل چې د نړۍ په بيلا بيلو هېوادو كې تيت دى او هلته د انساني ژوند ډيرې ترقۍ د سر په سترگو ويني نو هرو مرو زموږ د مقدساتو په اړه د منفعت پوښتنه راپورته كوي او په دې جمله كې له زاړه نسله څخه دا سوال هم پوښتي چې زموږ سياسي خپلواكۍ موږ ته كومه اجتماعي او كومه اقتصادي گټه رارسولې ده؟ زه نه پوهيږم چې زموږ پوهان، زموږ رهبران، زموږ مشران او زموږ د سياست مداريان به دوئ ته څه ځواب وركوي؟ ځكه همدا اوس كه موږ د اتيا كلنې خپلواكۍ تاريخ ته يوه لنډه كتنه وكړو او زموږ اوسنى هېواد په ختيځ او لوديځ كې د هغو وطنو سره مقايسه كړو چې تر موږ يې ډيره ناوخته سياسي خپلواكې اخيستې ده نو په دې حقيقت مو پوره سد رسېږي چې هر څوك د ژوند په ټولو ساحو كې تر موږ ډير دمخه دي او هم د سياسي شعور په ډگر كې خورا تكړه او فعال گوندونه، غښتلي حزبونه، بارسوخه سازمانونه او پياوړي اورگانونه لري چې خپل مملكتونه د اجتماعي سوكالۍ او اقتصادي پريمانۍ په استقامت كې وړاندې بيايي. موږ بيچاره گانو چې هر كله د غلامۍ يا بندگۍ له يوې كړۍ څخه د غاړې د خلاصيدو كوښښ كړى دى، پر ځاى يې نورې درنې او زيږې كړۍ زموږ په غاړه كې لويدلې دي. اتيا كاله پخوا موږ لا د خپلې گټلې خپلواكۍ مباركي نه وه اخيستې چې بيا سمدستي هغه كورنۍ جگړه زموږ پر خلكو تحميل سوه چي د خپلواكۍ د انكشاف ثمره يې د هغه اوږده اختناق په نتيجه كې را بدله كړه چې څه د پاسه پنځوس كاله يې د مستعمرو تر سويې لاهم ډير شاته وغورځولو. ددغه اختناقي دوران له تندې څخه هغه كرغيړنه ټپله كورټ نسي پاكيدلاى چې ارواښاد پژواك په يوه حكيمانه جمله كې داسې تصوير كړې ده: زموږ يو عجب هېواد دى چې په خپله آزاد دى خو خلك يې بنديان دي ! په وروستيو حوادثو كې هم موږ له يوې غلامۍ څخه سر غړاوه خو په نتيجه كې يې د غلامانو د غلامۍ پنځه، شپږ طوقونه زموږ غاړې ته رااچولي دي. په همدي بده ورځ كې دې لابيا هم زموږ پر عام ولس باندې شاباسى وي چې د خپلواكۍ د برم په اتيايمه كاليزه كې لا زموږ د آزادې خاورې دا مسته ترانه له خولې نه اچوي چې: بندگى گر شرط باشد زنده گى در كار نيست
دم درحاله زموږ د ټولو آزاد منشه خلگو په وړاندې كه په هېواد كې دننه
دي او
كه دباندې يو مهم سياسي- ملي ضرورت همدا دى چې د خپلواكۍ د ساتلو او
پاللو په وطني روحيه كې سره راټول سي او د نړيوالې معياري ډيموكراسۍ د
پخو اصولو پر بنا د يوه نوي انساني افغانستان د جوړيدو په ستره كارنامه
كې گډه او صادقانه برخه واخلي.يوازې له دغې لارې څخه كېداى سي چې د
خپلې اتيا كلنې سياسي خپلواكۍ په بركت زموږ د ټولنې هغه قهقرايي بهير
پوره جبيره سي چې د يو شمير كورنيو او دباندنيو كشمكشو او جنجالو په
نتيجه كې زموږ پر سياسي، اجتماعي، اقتصادي او كلتوري مؤسساتو تحميل سوي
دي.
دا ليكنه د
خپلواكى د اتيايمى كليزى په وياړ
په مسكو كى میرعبدالواحد سادات سخنی چند پیرامون شخصیت والای غبار یاداشت : ا زآنجائیکه این شمارۀ نشریه «پرستوها» به پیشواز خاطرۀ 28 اسد روز استقلال کشور و بخاطر گرامیداشت ازخاطرۀ استقلال به نشرمیرسدو بنابرینکه مفاهیم جاویدان استقلال وازادی باهم عجین بوده و فی الواقع دو رُخ یک سکه اند ، بنابرین نوشته در مورد یکی ازبهترین مبارزان راه استقلال و آزادی کشورما مرحوم غبارراباایزاد مطالب جدید به خواننده گان غزیز تقدیم میدارم: دراحوال ناهنجارکنونی که تیشه ها از داخل و خارج برریشۀ تاریخ و فرهنگ افغانستان زده میشود و تلاش مذبوحانه به خاطر وارونه ساختن تاریخ کشور ما انجام میگیرد ، بدون شک یکی ازوظایف مبرم و با اهمیت درنشرات ملی و فرهنگی افغان ها، درراستای پاسداری ازتاریخ و فرهنگ جاویدان کشور، همانا معرفی رجال و شخصیت های برجسته تاریخی ، ملی ، فرهنگی و اجتماعی میباشند. بادرک ازهمین نیازمندی ، ازآنجایی که نشر جلد دوم افغانستان در مسیر تاریخ یکباردیگر نام مؤرخ بزرگ افغان شادروان میرغلام محمد غبار رامطرح ساخته است ، خواستم تا مطالبی راپیرامون شخصیت بزرگ شان تهیه و برای خواننده گان عزیز تقدیم بدارم: درابتدا میخواهم صادقانه مطرح نمایم که پرداختن پیروامون شخصیت مرخوم غبار که واقعأ بزرگ و کثیرالابعاد است ازتوان خامۀ ناتوان من بدور بوده و هم در چند صفحه ای محدود ممکن نمی باشد. اما به تأسی ازکلام مولانای بزرگ که : آب جیهون رااگر نتوان نوشید هم به قدر تشنگی بتوان نوشید بارعایت اجمال و اختصار به معرفی وگرامیداشت این شخصیت فرهیختۀ ملی سیاسی ، ادبی ، اجتماعی ، فرهنگی ، محقق وپژوهشگر فرزانۀ کشور ما میپردازیم: مؤرخ فقید افغان، استاد میرغلام محمد غبارکه به حق اززمرۀ مردان تاریخ است نتنها درسطح ملی ومنطقه یی ، بلکه درمقیاس جهانی نیز درزمرۀ نخبگان معاصر شرق ، شناخته شده است. شاد روان غبار بیشتر ازشش دهه به مثابۀ نویسندۀ توانا ، زبردست وروزنامه نگار به کار پرمشقت تحقیق و پژوهش میپرداخت و هم زمان درطی این مدت بمثابه یک وطن دوست واقعی ، استقلال طلب ، مشروطه خواه و سیاستمدار پرخاشگر، درمیدان پُرطلاطم سیاست افغانستان حضور فعال داشت. باهمین حقایق است که نام استاد بزرگوار غبار با مفاهیم : مبارزه ، استواری، استقامت ، ترقی ، عدالت خواهی تامین حاکمیت قانون و تحقیق و دموکراسی و ضدیت با استعمار، ظلم و استبداد عجین گردیده است و نام شخصیت اوبه گفته یکی ازمحققین ما بمثابه فریاد وجدان جامعه افغانی شناخته شده است. یکی ازنویسنده گان معاصر شخصیت شادروان غبارراچنین ترسیم منیماید: «قامت بلندواستخوانی غبار، گویی صلابت هندوکُش رابرشانه میکشید و باهیبت ، بیننده را به احترام وامیداشت و درجنبش شور وطنپرستانۀ نسل ها نهفته بود». ودرست درهمین ارتباط باید کلام معروف مولانای بلخ را به تمسک گیریم که: سالها درکعبه و بتخانه مینالد حیات تازبزم عشق یک دانای رازآید برون مرحوم میرغلام محمد غبار درسال 1898 م درشهر کابل دیده برجهان گشود. ایام نوجوانی و شبابش باآغاز نهضت مشروطیت اول ، نشر سراج الاخبار وسال های پرآشوب اوج گیری جنبش استقلال خواهی ، مشروطیت ، احرازاستقلال و آغاز نهضت امانی مصادف است. غبارملهم ازاندیشۀ قافله سالاران نهضت مشروطیت و متأثر ازصحت علامه محمود طرزی (پدرژورنالیزم افغانستان) و رهروان جنبش آن عصر ، همانند شادروان عبدالهادی داوی و عبدالرحمن لودین و سایرین محشور و یارو یاور گردید. غبار فقید ، اندیشه های والای آزادی خواهی ، مشروطیت ، استقلال خواهی ، مبارزه علیه استعمار و مبارزه علیه ظلم و استبداد را از همان عنفوان جوانی برمبنای حب وطن فراگرفت و در مراحل مختلف مبارزه بدون تزلزل آنرا به پیش کشید و درراه تحقق این مامول شریفانه و انسانی انواع تهدید ، تخویف ، تحقیر و اعمال فشار براعضای فامیل تبعید و چندین بارزندان را متحمل گردید. اما هیچگاه چرخ روزگار و خم و پیچ جادۀ تاریخ و ناملایمات روزگار در روند عقاید راسخ سیاسی این رهنورد راه آزادی ، ترقی و سعادت مردمی خللی وارد ساخته نتوانست. شادروان غبار طی سالهای مبارزه ، در جنبش مشروطیت اول و دوم شرکت کرد و یکی ازچهره های نهضت امانی به حساب می آمد که باسرمُحرری جریدۀ ستاره افغان ، وکیل درشورای دولت و عضویت درلویه جرگه ، با زبان گویا و قلم رسا در پخش و نشر اندیشه های نهضت ، فعالانه سهم گرفت و فی الواقع بمثابه یکی ازبنیاد گذاران دولت ملی مبتنی بر قانون و مدافع حاکمیت ملی قلمداد میگردید. غبارفقید دردورۀ هفتم شورا و یا مشروطیت سوم با عضویت در پارلمان ، تأسیس حزب وطن و نشر جریدۀ وطن به یکی ازپرشهرت ترین رهبران نهضت مبدل گردید. درسال های بعد از انفاذ قانون اساسی 1964 استاد غبار علی الرغم آنکه ایام جوانی را پُشت سر گذشتانده بود ، با همان اندیشه و احساسات روزگار شباب بیشتر وقت گران بهای خویش را مصروف پژوهش و تحقیقات علمی میساخت. مرحوم غباردرمیدان مبارزه و پیکاری در حالیکه ازدرک و آگاهی همه جانبه یی برخوردار بود ، باهرنوع مجامله کرنش و کتمان حقایق آشتی ناپذیر بود و هرگز نخواست حقیقت را فدای مصلحت نماید ، چنانچه خود استاد گفته است: همت عالی من میل به پستی نکند گرد گردیـدم و طـرف ثریــــا رفتم
غبار درارائه یی اندیشه و ابراز عقاید خود صادق و ازصراحت لهجۀ کم نظیر برخودرداربود. چنانجه دردهۀ اخیر رژیم شاهی که ازوی تقاضای همکاری کرده بودند عدم موافقت خود را چنین ابراز داشته بود: « اگر دموکراسی اجازه میدهد که مخالفین هم دربرابر حکومت وجود داشته باشد، پس من همان مخالفم». شیوۀ تحقق و روشن علمی تاریخ نویسی غبار ، به گفتۀ شاعر فرزانه احمد شاملو کدام قصه و یاپیقام سر بسته نبود، بلکه نگارش جسورانۀ واقعیتهای تلخ و شیرین تاریخ کهنسال افغانستان است که با دیدۀ تیزبین و تحلیل وتحقق مننقدانه بهم آمیخته گردیده و درست برهمین بنیاد است که غبار درردیف پژوهشگران طراز اول کشور ما شناخته میشود. با حصول زحمات طاقت فرسا، تحقیق و پژوهش استاد مرحوم که با سرمُحرری جریدۀ ستاره افغان مسؤولیت جریدۀ وطن ، کار در انجمن ادبی و تاریخ کابل همکاری با مجلۀ وزین آریانا تداوم یافته ، شامل ده ها مقاله و نوشته و چارده جلد کتاب معتبر تاریخ است که معروفترین آنها: تاریخ مختصر افغانستان ̵ |
