zhwak ژواک

افغانستان در قرن بيستم
وضع رقتبار وطن و جنگهای پیاپی و بی وقفه در افغانستان باعث شد تا هریکی با انگیزه های متفاوت وطن را ترک و بخاطر حفظ جان خود، خانواده و فامیل
سراج الدین ادیب

داکتر اکرم عثمان

تفسير نامه^ء واژه های اعلاميه^ء جهانی حقوق بشر

کتابی محققانه از ملک ستيز

دوست دانشمند و نوينسدهء ارجمند آقای ملک ستيز که از چند سال به اينطرف به عنوان کارشناس حقوقی با بخشهای معتبر سازمان های جهانی، از جمله مرکز تحقيات جهانی و حقوق بشر دنمارک همکاری فعال دارد و رابط خبرهء مؤسسات ذيعلاقهء افغانی با آن سازمان می باشد در يکسال اخير مطابق برنامه های فرهنگی آن موسسه به تأليف و تدوين کتاب ذيقيمتی توفيق يافته است که عنوانش «تفسيرنامهء واژه های اعلاميهء جهانی حقوق بشر» می باشد.

اين کتاب که در بهار 1384 در چاپخانهء انتشارات ميوند در کتابل طبع شده است حاوی نکات آموزنده ای در باب آرمانها و اهداف سازمان ملل متحد و مواد مندرج در اعلاميهء آن می باشد.

از آنجا که پيشگفتار آن اثر را اين قلم رقم زده است ترجيح ميدهد همان مقدمه را بجای تبصره بر آن تأليف نفيس درج اين صفحه کند تا ذکر خيری از زحمات مؤلف محترم تلقی گردد.

پیشگفتار

اعلا میه جهانی حقوق بشر ضامن بقأ و بهروزی انسان

به نظر میرسد که ما زنده گی جدیدی را شروع کرده ایم. علایم و آثار این زندگی جدید به تدریج در تمام شوون و بخش های حیات مدنی و جمعی ما آشکار میشود.

آرام آرام جامعه ای که در سراشیب زوال و انهدام کا مل قرار گرفته بود به طفیل و برکت شرایط بالنسبه مساعد جهانی گام های در راه احیای مجدد بر میدارد. این گامها بسیار کوچک، شمردنی و خیلی آهسته هستند، گفتی کودک نحیف و بیمار بعد از مداوای مقدماتی، تازه سر حال آمده و افتان و خیزان مشق راه رفتن میکند.

تا دیروز هرچه بود قلع و قمع و هرج ومرج بود. اندامهای پاره پاره ما با توطئه و تفتین خودی و بیگانه به جان هم افتاده بودند و بر جغرافیا و تاریخ شان چلیپا گرفته بودند. هیچکس برای هیچکس حق زنده گی قایل نبود و مقولاتی چون نظم و نسق و امنیت فردی و جمعی از قاموس گفتار و رفتار همو طنان ما رخت بر بسته بود. پشت هر پشته صحنه ای و پشت هر صخره امیری خود خوانده، کوس استقلال مینواخت واز بطن یک دولت، ده ها خرده دولت میناتوری شده و پوشالی به دنیا آمده بودند.

بدین گونه یک کشور دیرینسال و بر خوردار از اعتبار بالای تاریخی و فرهنگی، به انباری از مواد منفجره تبدیل شده بود و پس ار رویداد 11 سپتمابر 2001 پشت جهان را لرزاند. دیگر بی پروایی به بحران افغانستان امکان نداشت. بعد از پایان جنگ سرد که عمدتأ به قیمت خون و سر مایه معنوی یک ملت ذجر کشیده به پایان رسیده بود. موسسات جهانی از جمله سازمان های دفاع از حقوق بشر را ترغیب کرد که در اکثر عرصه ها، مخصوصأ در گستره ای استیفای حقوق اولیه انسانها در افغانستان به ابتکارتی دست بزند. یکی از آن افدامات سودمند نشر همین رساله در راستای حقوق بشر در افغانستان و اتخاذ تدابیر عملی در تفهیم، ترویج و تبلیغش میباشد.

جای گفتن ندارد که در وطن ما به دلیل شرایط مشخص تاریخی و ساختاری لفظ قانون چنان که باید، جا نیافتاده بود و از عمر آراستن جامعه، بر بنیاد ظابطه های مدون حقوق بیش از صد سال نمیگذرد و تازه آن اولین کوشش ها هم قواعدی بی ضمانت اجرا بودند و فاقد جوهر و مضمون واقعی قانون.

چنانیکه میدانیم از دو سه هزار سال به اینطرف قانون در وطن ومنطقه ما دولب زمام دار بود! هرآنچه از جوف و جدار آن لبها می برآمد حا شا بردار نبود و چون وحی منزل، هیچگونه نقدی را بر نمی تافت. از آن فرا تر مدت ها گذشت تا مجلس پوشالی مقننه، پدید شد که مصوبات شان هیچگونه مشروعیتی نداشتند چه اراده یک فرمانروای خود کامه را به ذیور ظاهری قانون می آراستند و برایش مشروعیتی دروغین کمایی میکردند.

در شرایط نبود آزادی های مدنی و سیاسی و فقدان احزاب و دیوان قضای مستقل و مجلس مقننه مشروع و برآمده از انتخابات دموکراتیک، اصلا هر منشوری فاقد اعتبار و جواز حقوقی بود چه رسد به طرح موازین ونورم های حقوق بشر که بهترین موالید عقلانی تبار انسان از یونان باستان تا حاضر میباشد.

دسترسی به چنان دستاوردی، محتاج بلوغ سیاسی و عقلانی ماست و صرف نظر از ظاهر سازی های دموکراتیک، محتاج توجه جدی زیر ساخت های اندیشه ای و مادی آن میباشد.

برای کشور عقب مانده ای چون افغانستان هنوز زود است که امیدوار باشیم حقوق ملی تمام ارزش های مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر را الزام کند و خود را متعهد به اجرایش بداند. اما در وضع حاضرکه بسیاری از دولت ها حتی شماری از دولتهای بزرگ متابعت از آن اعلامیه جهانی را طفره میروند و اعمالی نظیر تهاجم پیشگیرانه را به بهانهء صیانت منافع و حفاظت امنیت شان مجاز تلقی میکنند، همین مقدار توجه و التزام به حقوق تمام بشری از سوی مقامات جمهوری افغانستان دلگرم کننده است.

در هیچ کجای منشور سازمان ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر، ما به نکته ای بر نمی خوریم که هر گونه تجاوزی را بدو ن مجوز حقوقی، همسنگ دفاع پیشگیرانه بشناسد و ظالم و مظلوم را به با یک چشم ببیند. دلیل وجودی ماده 51 این است که : کشورها باید در برابر خشونت مورد محافظت قرار بگیرند، همان چیزیکه از دهه هفتاد قرن بیستم خیلی کم در مورد افغانستان عملی شد.

بعد از پایان جنگ افغانها با اتحاد شوروی، کشور ما با بی مهری دولتهای قدرتمند صنعتی مقابل شد و حتی سازمان ملل متحد در ایجاد یک اداره فعال سیاسی در افغانستان از سیاست منفعلی کار گرفت. فاصله بین ذهنیت حاکم و مسلط در افغانستان تا مناشیر باز و لیبرال اعلامیه حقوق بشر چنان زیاد است که پر کردنش فقط با وضع و تدوین قوانین ارتجالی نا ممکن است.

در اعلامیه جهانی حقوق بشر پایگاه و خواستگاه قاعده حق "بنی نوع انسان!" است، موجودی که بالذات و فی نفسه صاحب حقوق است و چنان حق های سرشتی آن موجود میباشد. پیش از فتواء اذن رخصت و حتی تجوین و تدوین یک قانون عدالتخواه، یک انسان حق زنده گی، آزادی و امنیت شخصی دارد. هیچ کس نباید شکنجه شود یا تحت مجازات یا رفتار ظالمانه، ضد انسانی یا تحقیر آمیز قرار گیرد. هر کس حق دارد که شخصیت حقوقی اش در همه جا به رسمیت شناخته شود. همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بدون تبعیضی از حمایت یکسان قانون برخوردار باشند. هیچکس را نباید خود سرانه توقیف، حبس یا تبعید کرد. نباید در زنده گی خصوصی، امور خانوده گی، اقامتگاه یا مکاتبات احدی، مداخله خود سرانه صورت بگیردیا به شرافت، آبروو شهرت کسی حمله شود. هر شخصی حق دارد از آزادی اندیشه، وجدان و دین بهره مند شود. هر فردی حق آزادی عقیده و بیان دارد و این حق مستلزم آنست که کس از داشتن عقیده خود بیم و نگرانی نداشته باشد و هر شخصی حق دارد از آزادی تشکل اجتماعات، مجامع و انجمن های مسالمت آمیز بهره مند گردد. اینها رؤس و پاره های از حقوق اساسی انسان بودند که جوهر آدمیت را تشکیل میدهند. مرتبت و مقام والای انسان، تمام آن ارزش هارا در خود نهفته دارد. نویسنده گان و بنادگذاران اعلامیه جهانی حقوق بشر آن حقوق را تبویب، عبارت آرایی و در قالب فورمول های موشح ریخته اند، ورنه آن حق ها بوده اند و خواهند بود و نشانه های بارز تمدن و وجدان معاصر میباشند.

د افغانستان نومی کتا ب چی یو ډنمارکی لیکوال ( څغولوس اوګو ) لیکلی او زمری محقق ژباړلی ، په ۲۰۰۰میلادی کال کی د ۱۰۰۰ ټوکو په تیراژ په ډنمارک کی د افغانستان د فرهنګ ټولنی په مرسته چاپ سوی دی . کتاب په تیره بیا د هغو ځوانانو لپاره چی په بهرنیو هیوادونو کی را لوی سوی او د خپل پلرنی هیواد په هکله لازم معلومات نه لری ، ډیر ګټور اثر دی.
موږ هیله من یو چی د قلم څښتنان او مربوطی فرهنګی ټولنی ترو وسه وسه زیار وباسی چی د ګران هیواد افغا نستان په اړوند د بیلا بیل کتابونو په ژباړلو سره د هیوادوالو علمی او فرهنګی تنده څه ناڅه ماته کړی .

تاسو کولای سی چی نوموړی کتاب د تر لاسه کولو په مقصد تماس ونیسی :

ادبیات و جهان درونی انسان

این کتاب از خامهً توانایی محقق، نویسنده، مترجم وادیب افغان، محمد اکبر کرگر به لسان پشتو بنشر رسیده است.
درین کتاب سودمند، که با تقریظی از اسد آسمایی و مقدمه مسبوطی مولف آغاز یافته، در چهار بخش تحت عناوین:
با البرت کامو در دوراهی آرزوها.
سفرکوتاه به جهان ذهنی فرانسس کافکا
گابریل گارسیا مارکز.
نظری به فاوست گویته.
بردیدگاه های فلسفی – ادبی و کار و آفرینش الی ادبی این بزرگان و پیش کسوتان ادبیات جهان بحث دقیق انجام یافته است
این کتاب در 147 صفحه به تیراژ هزار جلد توسط انجمن نشراتی دانش بچاپ رسیده است
ژواک

جنگ وتروریزم

این کتاب به همت فرهنگی کوشا و پُرتلاش وطن ما محمد اکبر کرگر از انگیسی به پشتو برگردانیده شده است.
متن اصلی و انگلیسی کتاب توسط آقای هووارد زین شخصیت معروف اجتماعی امریکا در نخستین روز های هجوم نظامی آنکشور به افغانستان تحریر ومنتشر شده است.
مولف این کتاب از شخصیت های نامور ضد جنگ در امریکا است که همراه با دیگر شخصیت های صلح خواه، جنبش ضد جنگ را سازماندهی و رهبری مینمایند.
درین کتاب حقایق مربوط به جنگ افغاستان به بهانهً تروریزم افشاً گردیده و سیاست دولت بوش در زمینه مورد سوال جدی قرار گرفته است.
درین اثر خواننده با جوانب ضد اخلاقی وضد انسانی سیاست جنگ طلبانه ادارهً قصر سفید آشنا میگردد.
ترجمه این اثر که به زبان ساده و روان انجام یافته به تیراژ 1000 جلد از طرف انجمن انکشف کلتوری افغانستان در آلمان به نشر رسیده است.
ژواک

پهلوان مراد واسپی که اصیل نبود

اخیراً نویسنده توانا و ژورنالیست سابقهدار کشورداکتر ببرک ارغند شهکار ادبی دلچسپ شانرا که بحق میتواند نقطهً عطف درادبیات کشور ما محسوب گردد، تحت عنوان فوق به نشر رسانیده است.
این کتاب حجیم در 427 صفحه با قطع و صحافت مرغوب فی الواقع محصول کار و تلاش فرهنگی مقهد و بغربت کشیدهً افغان است که هنوز ذهن و روانش در کوچه و پسکوچه وطن، با انسان عذاب کشیده ناشی از مناسبات اقتصادی – اجتماعی ارباب - رعیتی ، پیوند دارد و درست بر اساس همین احساس با واقعگرایی بی نظیر به ترسیم واقعیت الی اجتماعی مردم خویش پرداخته است.
برای فرهنگیان وطن ما داکتر ببرک ارغند ومحمد اکبر کرگر، موفقیت در آ فرینش الی بیشتر وپر بارتر را آ رزو می بریم
ژواک

وضع رقتبار وطن و جنگهای پیاپی و بی وقفه در افغانستان باعث شد تا هریکی با انگیزه های متفاوت وطن را ترک و بخاطر حفظ جان خود، خانواده و فامیل به گوشه و کنار جهان پناه برده و سکنا گزینند، منکه چون میلیونها انسان به کشور ثالث پناگزین شدم یگانه راه اطلاع از وضع آشفته وطنم را رسانه های گروهی میدانستم تا اگر خبری شاد کننده را استعماع بدارم تا دوباره راهی دیار خویش گردم، لذا تلاش صورت گرفت تا رادیویی را تدارک کنم ، البته رادیو تایپ را که من در غربت بدست آورده بودم به نسبت ضعف اقتصادی خیلی" نا کارا" بود چنانچه نشر رادیو را توأم با پرازیت و خراب می شنیدم ولی با آنهم رادیو درعالم غربت با من چون کتاب یار ویاورم بود ویکی از مصروفیت عمدهء روزانه مرا تشکیل میداد، البته مطالب بیشماری را از لابلای نشرات رسانه ها و رادیو ها شنیدم ، اما برنامهء را که آقای ظاهر طنین پژوشگر، محقق و صاحب نظر در مسایل افغانستان تحت عنوان ( افغانستان در قرن بیست ) سالیان قبل از امروز دربر نامه شامگاهی رادیو بی بی سی تدارک دیده بودند و آنهم در هر هفته یک قسمت آن به نشر میرسید که جمله ( 26) بخش انتشار یافت و همچنان بمن فرصتی بود که نه تنها این بر نامه عالی را از زبان شاهدان عینی بشنوم بلکه جملات و کلمات ایشانرا کاپی برداری و بعدأ باز نویسی نموده ام ، در پایان این برنامه چون نو آوری جدیدی در عرصه تاریخ بود خواستم آنرا بشکل تحریری تحت عنوان ( تاریخ شفاهی افغانستان در قرن بیستم ) در نشرات و جراید برون مرزی به جز از مقدمه سایر دست نوشته ها را بنام محترم طنین به نشر برسانم تا همه عزیزانی که مشوق به رویداد کشور عزیز مان افغانستان هستند استفاده ببرند چون دیدم از حوصله هفته نامه ها و یا ماهنامه ها بدور است، زیرا که نا گزیر بودند صاحبان جراید آن دست نوشته های مرا تایپ کنند، بناأ برای رفع مشکل خواستم آنرا آماده تایپ بدارم البته که قسمت های آنرا ذریعه کمپیوتر تایپ نمودم ولی مسایلی از قبیل : آماده نمودن اسناد برای کتاب ( طعم ناخوشایند استعمار) ونوشتن مقالات برای جراید ودر ضمن مطالعه کتب و تحقیق در زمینه مسایل و حوادث وطن و.... همه باعث شد تا این اثر گران قیمت را تکمیل نتوانم و از جانب دیگر شنیده بودم که محترم ظاهر طنین خود در تدارک و تهیه کتابی در همین زمینه هستند بناأ جرأت ارسال این رساله گرانسنج از من سلب شد ولی افسوسم میامد که چرا چنین چیز مهم در لابلای اوراق ارشیف من قرار داشته باشد و دیگران از آن استفاده نبرند، و همچنان تا آنزمان محترم طنین کتابی به این نام انتشار نداده بودند، چنانچه این دو دلگی در نشر آن سالی را در بر گرفت .

بهر صورت زمانی که با دو دوست عزیز و گرانقدر خود: عزیز جرئت مسوول سایت وزین « آریایی » وهمچنان کبیر بارکزی که جدیدآ سایت بنام « ژواکZhwak- » را تدارک دیده اند وعده نمودم که این دست نوشته ها را در اختیار شما قرار میدهم تا از طریق سایت های خویش آنرا در معرض دید خوانندگان عزیز خویش قرار بدهید، قابل تذکر میدانم که تا آن زمان از نشر کتاب اطلاعی نداشتم، هنوز چند صباحی از این وعده نگذشته بود که در بخش فرهنگی سایت بی بی سی، مژدهء چاپ کتاب ( افغانستان در قرن بیستم) رامطالعه نمودم که عینأ کاپی ودر ذیل بعد از تشریح بخش اول تاریخ شفاهی افغانستان آنرا مطالعه خواهید نمود، اما متأسفانه آدرسی دریافتی این کتاب گران سنج را نه نوشته اند تا آنرا علاقمندانش بدست می آوردند .

بهر تقدیر منکه خود را در عمل انجام شده می بینم، از آقایان( جرئت صاحب و بارکزی صاحب » نسبت وعدهء که سپرده ام صرف یک بخش آنرا لطف نموده در نشر آن اقدام مقتضی بعمل آورده ممنون سازند و از آقای طنین تحلیلگر مسایل افغانستان خواهشمندم با بزرگی که دارند این مطلب را صرف به معرفی کتاب( افغانستان در قرن بیستم) به شمار آرند وبدینوسیله به خوانند گان عزیز پیشنهاد میدارم تا از مطالعه این کتاب مفید و خواندنی تاریخی را که دها(تحلیلگر و صاحب نظر و پژوهشکر افغان به شمول خود آقای طنین) ابراز نظر فرموده اند دریغ ننمایند، در اخیر موفقیت بیشمار آقای طنین را در کار پژوهشی و فرهنگی تمنا دارم.

طنین : سرزمينکه امروزافغانستان ناميده ميشود، کانون دولتی بود که احمدشاه ابدالی آنرا درسال 1747 ميلادی مطابق 1126 خورشيدی تأسيس کرد، اما افغانستان درمرزهای کنونی اش درپايان قرن 19 ميلادی بدست امير عبدالرحمن خان پايه گزاری شد، تفاهم دوامپراتوری وقت يعنی روس و انگليس به امير این امکان را داد تا حکومت مرکزی مقتدری را بنيان کند، امير درسياست داخلی استقلال داشت، سياست خارجی او را انگلستان اداره ميکرد وخود او باورداشت که بقای سلطنت اش بسته به اين است که افغانستان دولتی حايلی باشد ميان دو قدرت استعماری زمان.

{ از نظرات امير : چگونه کشور ضعيفی مانند افغانستان که به دانهء گندم ميان سنگهای بزرگ آسياب ميماند خود را طوری نگهدارد که درميان اين سنگها آرد نشود}

طنین : ساختاردولت به مرزها به گفته داکتراشرف غنی احمد زی ( دانشمند و محقق ) ميراث مهم اميرعبدالرحمن است .

{ صدای احمد زی : سرحدات افغانستان دردوران اميرعبدالرحمن شکل فعلی خود را اختيار کرد، ميراث دوم اساس مرکزيت در افغانستان است اول يک اردوی متشکل که در حدود صد هزارنفر در دوران امير بود، نکته سوم تشکيل قضايی افغانستان بود، سازمان قضايی افغانستان شکل مرکزيت بخود گرفت و قضات در تحت چارچوب دولت آورده شده.}

طنین : در زمان امير سختگير گرفتن ماليات به سراسر کشور تعميم يافت، داشتن اسلحه در انحصار دولت در آمد و مردم آزادی رفت و آمد در داخل و خارج کشوراز دست دادند.

{اشرف غنی : ماليات بر سر تا سر افغانستان تحمیل شد، سلاح بصورت عمومی از دست مردم گرفته شد و سلاح حيثيت يک انحصار دولتی را اختيار کرد، بار اول بود که مردم حق حرکت را از دست دادند، هم پاسپورت داخلی وهم پاسپورت خارجی بر مردم تحمیل شد. }

طنین : مانع عمده در برابر حکومت مرکزی خانها و ملاها بودند که از قدرت بزرگی بر خور دار بودند.

{ نظرامير : هر ملا و هر رهبرقوم و قبيله خود را پادشاه مستقلی ميدانستند، در طول دوصد سالی گذشته، آزادی و استقلال بسياری از اين ملاها، هيچگاهی خدشه دار نشده بود، مير های ترکستان، مير های هزاره و خانهای غلزايی هميشه قويتراز امير بوده اند. }

طنین : برای سرکوب اين شاهان کوچک و هر گروه سرکش ديگر امير عبدالرحمن جويباری از خون براه انداخت و به سخن اشرف غنی احمد زی اثری وحشتناکی در تاريخ بجا نهاد .

{ صدای احمد زی : به شکلی که مرکزيت در افغانستان آمد مردم هزاره در افغانستان مطلقأ نه تنها منکوب شدند، بلکه بحيث غلام و برده فروخته شدند و تأثير آن نهايت متوحش بود، نکته دوم اينست که برای تحمیل مرکزيت در افغانستان، امير عبدالرحمن در حدود یکصد هزار نفر را حد اقل به قتل رساند و اين تمام قبايل ومردم افغانستان در اين شامل بودند. }

طنین : امير عبدالرحمن پس از مرگ خويش برای فرزند و جانشين اش اميرحبيب الله کشورآرام، سپاه قوی و حکومت نيرومند بجا گذاشت.

طنین : امير جديد برای درهم شکستن خاطره وحشت پدر سلطنت خود را به گفته داکتر عبدالحمد جاويد، محقق و دانشمند با تظاهر و تقوی آغاز کرد.

{ صدای جاويد : امير حبيب الله خان اولين کاری که کرد يک تظاهر بود به دينداری و تقوا، خواست جلوچند زن گيری را ( ازدواج متعدد) که از حد بيرون بود را بگيرد و برای نشان دادن اين امر از خود شروع کرد، يکی از زنهای خود را که زن پنجم آن بود که چندان مطلوبش نبود، او را طلاق داد و به اين ترتيب نصاب را حفظ کرد، اما امير سالهای بعد ازاين بحدی تجاوز کرد که تعداد زنهای به اصطلاح نکاحی و(جواری و سراریش ) به حدودی صد رسيده بود، کار عمدهء دیگری که کرد برای دلجوئی قلو

Welcome to zhwak.com